کاغذ در زنجیرهٔ نشر یک نهاده است، نه یک خبر قیمت. وقتی نهاده در فاصلهٔ کوتاه ۳٫۵ تا ۴ برابر می‌شود، اثرش اول به دفتر و نوشت‌افزار می‌رسد و بعد به کتابی که همان کاغذ را مصرف می‌کند. نسبت، پیش از مبلغ هر بند، برنامهٔ تولید را به هم می‌ریزد.
بی‌ثباتی، قبل از گرانی
جملهٔ خود او این است که حتی در فاصلهٔ زمانی کوتاه هم نمی‌توان به قیمت اعلام‌شده اعتماد کرد. تولیدکننده قیمت را به فروشگاه می‌دهد، برنامه‌ریزی می‌کند، و پیش از تولید دوباره با قیمت تازه روبه‌رو می‌شود. این ریتم، زنجیره را از محاسبهٔ بهای تمام‌شده خالی می‌کند. ناشر و تولیدکنندهٔ نوشت‌افزار هر دو روی همین نهاده ایستاده‌اند، حتی اگر کالای نهایی‌شان یکی نباشد.
چرا کاغذ داخلی از خط تولید کنار رفته است
کیفیت کاغذ ایرانی در روایت کتیبهٔ قلم تنها علت بازگشت به واردات است: رنگ به نخودی و کرم متمایل است، مدارس آن را تأیید نمی‌کنند، و برای دانش‌آموز دبستان پس از یکی دو بار پاک کردن احتمال پارگی هست. افت کیفیت، تولیدکنندهٔ بازار مدرسه را به کاغذ وارداتی برگردانده است.
برای اقتصاد کتاب، معنا دقیق است. اگر کاغذ وارداتی تنها مسیر قابل استفاده برای دفتر مدرسه باشد، شوک ۳٫۵ تا ۴ برابری مستقیم به بهای کالای فرهنگی دانش‌آموز می‌رسد. سیاست کاغذ اگر فقط بر ظرفیت داخل تکیه کند و کیفیت را نسنجد، همان تولیدکننده‌ای که بازار مدرسه را تأمین می‌کند از زنجیره خارج می‌ماند.